Spis treści:

    Zmiana klimatu – materiały

    Red. Maciej Możański, Ewa Rewers, Fundacja Huba, 2025

    Publikacja „Więcej niż klimat. Jak tworzyć opowieści, które łączą”, przygotowana przez Fundację Huba, to praktyczny przewodnik dla organizacji i grup społecznych, które chcą budować trwałe partnerstwa i prowadzić skuteczną komunikację wspierającą zmiany. Pokazuje, jak powiązać temat klimatu z innymi kluczowymi obszarami życia, takimi jak zdrowie, rynek pracy, rolnictwo, bezpieczeństwo czy prawa mniejszości. Zawiera analizy, narzędzia oraz inspirujące przykłady, które pomagają tworzyć narracje nie tylko przekazujące wiedzę, lecz także budujące wspólnotę i porozumienie.

    Anna Sierpińska, Fundacja Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego, 2025

    W ramach projektu „Biblioteki dla klimatu”, realizowanego przez Fundację FRSI, powstała kolejna warta uwagi publikacja. „Klimat w kryzysie. Fakty i działania, które mają znaczenie”, to broszura zawierająca podstawową wiedzą o klimacie, przygotowana z myślą o osobach, które chcą zacząć działać lokalnie z tym tematem, ale nie mają zasobów, by zapoznawać się z obszernymi raportami, publikacjami czy bazami danych.

    Polecamy również sekcję Q&A O KLIMACIE na stronie internetowej projektu, w której ekspertka Anna Sierpińska odpowiada na pytania i wątpliwości dotyczące zmian klimatycznych.

    dr hab. Stefan Jarecki, dr hab. inż. Zbigniew M. Karaczun dr Daniel Kiewra, dr Krzysztof Księżopolski, dr Jakub Majewski Weronika Michalak, Monika Morawiecka, Anna Siewiorek dr hab. Iwona Wagner, prof. dr hab. med. Tadeusz M. Zielonka., 2025

    Raport opracowany przez Koalicję Klimatyczną we współpracy z ekspertami i ekspertkami z różnych dziedzin dowodzi, że brak całościowego podejścia do zagrożeń klimatycznych sprawia, iż Polska staje się coraz bardziej narażona na różnorodne kryzysy, zarówno wewnętrzne, jak i te związane z sytuacją międzynarodową. Publikacja zawiera szczegółową analizę sytuacji oraz osiem kluczowych zaleceń, obejmujących między innymi usprawnienie systemu zarządzania kryzysowego, transformację sektora energetycznego oraz przeciwdziałanie dezinformacji. Autorzy i autorki raportu podkreślają, że budowanie odporności na zmiany klimatu powinno stanowić fundament bezpieczeństwa kraju.

    Wywiady i opracowanie: Marta Piechocka-Nowakowska, Fundacja Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego, 2025

    Publikacja zawiera 10 wywiadów z praktyczkami i praktykami działającymi lokalnie na rzecz klimatu, poszerzonych o perspektywy społeczne, psychologiczne i kulturowe.

    Redakcja naukowa Paulina Legutko-Kobus, Agnieszka Rzeńca, Agnieszka Sobol, Wydawnictwo Ekonomia i Środowisko, 2025

    „Leksykon polityki klimatycznej”, to rezultat pracy interdyscyplinarnego zespołu naukowców oraz naukowczyń z różnych ośrodków badawczych i organizacji. Obejmuje 84 hasła dotyczące zmiany klimatu – jej przyczyn, konsekwencji oraz niezbędnych działań – łącząc rzetelną wiedzę naukową z przystępną, popularnonaukową formą. Porusza zarówno zagadnienia naukowe, jak i społeczne, a także zawiera liczne przykłady, ciekawostki i źródła do dalszej lektury.

    Fundacja More in Common Polska

    Fundacja More in Common Polska uruchomiła stronę internetową gdzie prezentuje wyniki wieloletnich badań społecznych, analizy i raporty dotyczące opinii Polek i Polaków na temat zmian klimatu i polityki w tym obszarze. Strona dostarcza rzetelnych informacji o potrzebach, obawach i przekonaniach związanych z kryzysem klimatycznym, a także inspiruje do dialogu i działań, które mogą przyczynić się do wspólnego porozumienia wokół ochrony klimatu. Na portalu można znaleźć dane, które identyfikują bariery w komunikacji klimatycznej i zawierają wskazówki, jak skutecznie mówić o klimacie, aby zostać wysłuchanym.

    Maria Wittels, Adam Traczyk, Fundacja More in Common Polska, 2024

    Temat polityki klimatycznej od dłuższego czasu wzbudza powszechne emocje, a najlepszym tego przykładem są spory wokół Europejskiego Zielonego Ładu. Dlatego Fundacja More in Common Polska postanowiła bliżej przyjrzeć się temu, jak Polki i Polacy oceniają dotychczasową politykę klimatyczną oraz jakich zmian oczekują. Wyniki badań sondażowych, realizowanych we współpracy z agencjami IPSOS oraz Opinia24, zostały podsumowane w raporcie „Polityka klimatyczna z ludzką twarzą. Oczekiwania Polek i Polaków wobec zielonej transformacji”.

    IMGW-PIB, 2024

    Raport w syntetyczny sposób opisuje klimat Polski. Opracowanie sporządzone przez ekspertów z Centrum Badań i Rozwoju IMGW-PIB, to kompendium wiedzy na temat zmienności temperatury powietrza, opadów atmosferycznych, klimatycznego bilansu wodnego oraz ekstremalnych zdarzeń pogodowych w 2023 roku. Jak można przeczytać w raporcie: „Średnia obszarowa temperatura powietrza w 2023 roku w Polsce wyniosła 10°C
    i była aż o 1,3 stopnia wyższa od średniej rocznej wieloletniej (klimatologiczny okres normalny 1991-2020). Rok 2023 należy zaliczyć do lat ekstremalnie ciepłych, biorąc pod uwagę średnią dla Polski”.

    Patryk Strzałkowski, Filip Szulik-Szarecki, Fundacja Climate Strategies Poland, 2024

    Publikacja „Jak pisać o klimacie 2.0. Czym jest dezinformacja klimatyczna i jak z nią walczyć?” jest drugą częścią podręcznika „Jak pisać o klimacie”, opublikowanego w lutym 2023 roku. Poradnik jest przeznaczony nie tylko dla mediów, ale także dla osób zajmujących się edukacją czy komunikacją, aby zwiększyć ochronę przed rozpowszechnianą dezinformacją.

    Redakcja naukowa Magdalena Budziszewska, Aleksandra Kardaś, Zbigniew Bohdanowicz, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2023

    Jest to nowe wydanie interdyscyplinarnego i bezpłatnego podręcznika o zmianie klimatu „Klimatyczne ABC”. Zaktualizowaną wersję poszerzono m.in. o informacje z najnowszego, szóstego raportu Międzyrządowego Zespołu ds. Zmiany Klimatu. Publikację „Klimatyczne ABC. Interdyscyplinarne podstawy współczesnej wiedzy o zmianie klimatu” można pobrać na stronie Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego. Dostępna jest również wersja papierowa.

    Małgorzata Czachowska, Maya Ozbayoglu, Weronika Palus, Tal Patelskx, Fundacja Otwarty Plan, 2023

    Publikacja wydana przez Fundację Otwarty Plan jest głosem czterech młodych aktywistek, zaniepokojonych o sprawiedliwość klimatyczną w Polsce. W publikacji zostały zebrane osobiste i szczere refleksje, oscylujące między nadzieją a żałobą. Publikacja ma na celu podkreślić ważność głosu młodego pokolenia w debacie klimatycznej, jak również zainspirować działania na rzecz zmiany.

    UNICEF Polska, 2023

    Większość dzieci i młodzieży twierdzi, że słyszała o zmianach klimatu, ale tylko połowa rozumie, czym one rzeczywiście są i odróżnia zmiany sezonowe od długoletnich trendów – to wynik sondażu przeprowadzonego na zlecenie UNICEF przez Instytut Gallupa. Szczegółowe wyniki ankiety UNICEF i Instytutu Gallupa dostępne są na tej interaktywnej platformie: https://changingchildhood.unicef.org/

    Koalicja Future Food 4 Climate i Fundacja Green REV Institute, 2022

    Raport ws. przyszłości polityki klimatycznej. Powstał jako rezultat debaty, która odbyła się 26 kwietnia. Spotkanie dotyczyło polityki klimatycznej Unii Europejskiej, Europejskiego Zielonego Ładu, Strategii „Od pola do stołu”, Strategii Bioróżnorodności 2030, a także Fit for 55 w obliczu wojny w Ukrainie. Prelegenci i prelegentki m.in. wskazali jakie ich zdaniem działania należy zrealizować dla sprawiedliwej i zielonej transformacji, aby przeciwdziałać skutkom kryzysu klimatycznego.

    Jasikowska, K., Pałasz, M. (red.) (2022), Kraków: Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, Biblioteka Jagiellońska

    Pozycja naukowa, stanowiąca kompendium wiedzy o wyzwaniu klimatyczno-ekologicznym, zawierająca praktyczne przykłady możliwego działania. Prezentuje ona panoramiczny obraz dyskusji i praktyk, kompetentnie podejmując problem. W zamierzeniu jest to książka popularyzacyjna i motywująca do refleksji oraz podjęcia adekwatnych działań.

    Zofia Bieńkowska, Piotr Dryglas i Przemysław Sadura, raport, Fundacja im. Heinricha Bölla, 2021

    Opublikowany w marcu 2021 raport przedstawia stosunek Polek i Polaków do katastrofy klimatycznej, podkreślając głos młodszego i starszego pokolenia. Wskazuje trendy w podejściu do zmiany klimatu, które kształtują się w konfrontacji z ograniczeniami, jakie nałożył na nas pandemiczny reżim sanitarny. Zwraca uwagę na potrzebę szwankującej w Polsce edukacji klimatycznej. Wnioski z badania są warte przemyślenia w kontekście tego, jak formułować zachętę do angażowania się w działania dla klimatu skierowaną do odbiorców i odbiorczyń naszych programów.

    Dr Anna Guzy, Dr Magdalena Ochwat, raport, Interdyscyplinarne Centrum Badań nad Edukacją Humanistyczną Uniwersytetu Śląskiego, 2021

    71,67% badanych nauczycieli uznaje, że edukacja dotycząca kryzysu klimatycznego w szkołach nie jest wystarczająca. Tylko 20% badanych zauważa, że w używanym na lekcjach podręczniku znajdują się tematy związane z edukacją dla klimatu. 59% badanych zgadza się z tezą, że omawianie lektur wskazanych w podstawie programowej języka polskiego w kontekście edukacji dla klimatu jest trudne. 90% badanych uważa, że poloniści (obok nauczycieli przedmiotów przyrodniczych) powinni także czuć się odpowiedzialni za kształtowanie postaw proekologicznych u uczniów. Zdecydowana większość polonistów uważa (89,17%), że na wybranych lekcjach języka polskiego kształtuje postawy proekologiczne swoich uczniów. A to tylko część wniosków płynących z raportu „Poloniści wobec zmian klimatu” opracowanego przez dr Annę Guzy i dr Magdalenę Ochwat w ramach projektu VF „Edukacja humanistyczna V4 dla klimatu. Rozpoznania – dobre praktyki – rekomendacje” realizowanego przez Interdyscyplinarne Centrum Badań nad Edukacją Humanistyczną Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach.

    Friedrich-Ebert-Stiftung | Przedstawicielstwo w Polsce, 2021

    Podręcznik mówi czym jest sprawiedliwa i proklimatyczna transformacja, jak ją wdrażać oraz jakie niesie ze sobą szanse i wyzwania. W publikacji zostało przeanalizowanych siedem obszarów tematycznych, prezentujących argumenty, przykłady najlepszych praktyk skutecznej komunikacji klimatycznej, a także fakty i liczby pokazujące, że możemy uczynić nasze życie bardziej sprawiedliwym społecznie i zrównoważonym ekologicznie.

    Lata Dwudzieste, 2021

    W publikacji zostały uchwycone dominujące narracje w zachodnim świecie, dotyczące zmian klimatycznych od czasu Porozumienia Paryskiego do marca 2021 r.

    Klaudia Michalska, Marta Anczewska, Aleksandra Świetlik, Oskar Kulik, Fundacja WWF Polska, 2020

    Publikacja w skrótowy sposób wyjaśnia przyczyny zmiany klimatu, jej skutki oraz związane z nią mity. Przedstawia również działania w celu ochrony klimatu.

    materiały z projektu „SpołEd dla klimatu”

    Do rozmów z uczniami i uczennicami o zmianach klimatu, ochronie przyrody, odpowiedzialnej konsumpcji można wykorzystać materiały opracowane w projekcie: Karty z klimatem, Konsumpcja a klimat, Klasa z klimatem.

    Tucholska, K., Ziernicka-Wojtaszek, A., Gulla, B. (2020). Kraków: Uniwersytet Jagielloński

    Zrównoważony rozwój – materiały

    Lata Dwudzieste, 2025

    Poradniki „Ziemianie Atakują! – Język w gębie” to zestaw praktycznych materiałów przygotowanych z myślą o firmach, samorządach, organizacjach pozarządowych oraz mediach. Pokazują, jak mówić o ekologii i klimacie w sposób, który nie budzi oporu, lecz sprzyja zrozumieniu i zaangażowaniu. W serii znajdują się poradniki dotyczące komunikowania działań związanych z transformacją energetyczną i transportową, zmianą sposobu żywienia oraz inicjatyw prośrodowiskowych kierowanych do pracowników. Dostępny jest również raport podsumowujący projekt „Ziemianie Atakują! – Język w gębie”.

    Lata Dwudzieste, Kantar, 2024

    Raport analizuje poziom wiedzy i świadomości Polek i Polaków na temat kryzysu klimatycznego oraz środowiskowego, a także przedstawia punkty widzenia ekspertów i ekspertek z różnych dziedzin, którzy dzielą się swoimi spostrzeżeniami i rekomendacjami. Raport koncentruje się na pięciu kluczowych wyzwaniach środowiskowych: kryzysie klimatycznym, zanikaniu bioróżnorodności, gospodarce odpadami, jakości powietrza i zarządzaniu wodą.

    United Nations Environment Programme (2024). Emissions Gap Report 2024: No more hot air … please! With a massive gap between rhetoric and reality, countries draft new climate commitments. Nairobi. https://doi.org/10.59117/20.500.11822/46404.

    Wydany w 2024 roku przez Program Narodów Zjednoczonych ds. Środowiska (UNEP) raport „Emissions Gap Report 2024: No more hot air … please!”, dostarcza najnowszych danych na temat globalnych wysiłków na rzecz redukcji emisji oraz ocenia postępy w realizacji celów Porozumienia Paryskiego. W raporcie szczególną uwagę poświęcono różnicy między prognozowanymi poziomami emisji gazów cieplarnianych, a poziomem emisji niezbędnym do ograniczenia globalnego ocieplenia do 1,5°C.

    Główny Urząd Statystyczny, 2023

    Raport o sytuacji kobiet w Polsce. Odpowiada na pytania takie jak: czy równie często awansują; ile zarabiają w porównaniu z mężczyznami na podobnych stanowiskach; jaki jest odsetek kobiet pełniących funkcje kierownicze; czy rzadziej od mężczyzn zapadają na choroby cywilizacyjne; jak dbają o aktywność fizyczną; czy są zadowolone z życia.

    Fundacja Kupuj Odpowiedzialnie, 2023

    Fundacja Kupuj Odpowiedzialnie stworzyła edukacyjną grę planszową GetLandia, będącą narzędziem, które w kreatywny sposobów porusza tematykę odpowiedzialnej konsumpcji, kryzysu klimatycznego, problemów ekologicznych i powiązań między lokalnymi działaniami a ich globalnymi skutkami. Gra dedykowana jest nauczycielkom i nauczycielom, edukatorkom oraz edukatorom, którzy pracują z młodymi ludźmi i nie tylko. Gra została przygotowana do samodzielnego kolorowego wydruku w formacie A4.

    Autor badania Krzysztof Jodłowski DAY RAY, współautorka koncepcji badania Marta Piechocka–Nowakowska, FRSI, 2023

    W okresie maj – lipiec 2023 r., we współpracy z Krzysztofem Jodłowskim (agencja badawcza DayRay), dzięki wsparciu European Climate Foundation. Z badania możemy dowiedzieć się, m.in. jaki potencjał tkwi w bibliotekach w kontekście pozaformalnej edukacji klimatycznej, jak ważną rolę społeczną i kulturotwórczą pełnią biblioteki w społecznościach lokalnych, jak biblioteki są postrzegane przez Polki i Polaków oraz kto najczęściej korzysta z ich usług. To lektura ciekawa dla wszystkich zainteresowanych dotarciem do lokalnych społeczności z tematami ważnymi społecznie. Badanie zostało przeprowadzone w ramach projektu „Biblioteki dla klimatu”, a jego wyniki posłużyły do przygotowania pierwszej edycji Akademii Klimatycznej dla bibliotekarek i bibliotekarzy. Biblioteki dla klimatu to projekt realizowany dzięki wsparciu Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności i European Climate Foundation.

    European Union, 2023

    Unia Europejska przedstawiła swój pierwszy w historii, dobrowolny przegląd postępów w realizacji Celów Zrównoważonego Rozwoju, podsumowujący wysiłki na rzecz wdrożenia Agendy 2030 w Unii Europejskiej i na całym świecie. Przegląd zawiera również analizę doświadczeń i wniosków oraz refleksję nad przyszłymi działaniami w celu dalszej realizacji Agendy 2030 na poziomie UE.

    Główny Urząd Statystyczny, 2023

    Raport Głównego Urzędu Statystycznego „Polska na drodze zrównoważonego rozwoju. Rozwój zrównoważony środowiskowo”, podsumowuje realizację przez nasz kraj Celów Agendy 2030. Odpowiada m.in. na pytania: Czy polska gospodarka jest bardziej zrównoważona środowiskowo niż dekadę wcześniej? Czy wzrostowi gospodarczemu w ostatnim dziesięcioleciu towarzyszyło efektywne wykorzystanie zasobów? Ponadto część analityczną publikacji dopełnia rozdział, który w graficzny sposób przedstawia postępy Polski w ramach wszystkich 17 Celów, w obszarach uznanych przez rząd za priorytetowe.

    Praca zbiorowa, Kantar Polska, European Climate Foundation, United Nations Global Compact Network Poland, Lata Dwudzieste, 2022

    Raport powstał przy współpracy Kantar Polska, European Climate Foundation, United Nations Global Compact Network Poland oraz agencji zielonych transformacji Lata Dwudzieste. Publikacja podsumowuje największe wyzwania środowiska naturalnego, reakcje Polek i Polaków oraz ich gotowość do ewentualnych zmian stylu życia i konsumpcji. Jednocześnie stara się odpowiedzieć na pytania: „Czy pięć fal pandemii, wybuch wojny za naszą granicą i kryzys energetyczny przesłoniły Polakom problemy Ziemi? Czego społeczeństwo oczekuje od rządu, samorządów, firm i korporacji?”. Raport został wzbogacony o wypowiedzi 17 ekspertów i ekspertek w dziedzinie środowiska oraz zrównoważonego rozwoju w biznesie i instytucjach publicznych.

    Stowarzyszenie Centrum Rozwiązań Systemowych, 2016

    Publikacja zbiera doświadczenia wykorzystania gier w edukacji dla zrównoważonego rozwoju. Autorzy i autorki przedstawiają w niej dobre praktyki oraz pomocne narzędzia w skutecznym przybliżaniu tematów takich jak m.in. zmiana klimatu, zarządzanie dobrami wspólnymi czy bioróżnorodność. Publikacja jest skierowana zarówno do osób, które w swojej działalności edukacyjnej używają gier, jak i dla tych, które dopiero rozważają włączenie ich do swoich działań.

    podcast Martyny Sztaby i Ani Pięty

    Autorki podcastu przystępnym językiem rozmawiają z aktywistami, naukowczyniami, przedsiębiorcami i ekspertkami o zrównoważeniu, społecznej odpowiedzialności biznesu, sposobach zaangażowania instytucji, organizacji i osób w powstrzymanie katastrofy klimatycznej. Podcast podsuwa także „mikro i maksi rozwiązania” tych wyzwań do wdrażania w życiu prywatnym, zawodowym i społecznym.

    Trzy gry planszowe o tematyce ekologicznej i jedna gra internetowa o zmianach klimatu. Gry w języku polskim.

    Więcej propozycji „zielonych” gier, które można wykorzystać jako narzędzie edukacyjne (tu większość opisów gier w języku angielskim).

    Produkcja, konsumpcja i odpady – materiały

    Ministerstwo Klimatu i Środowiska

    Od 1 października 2025 r. w Polsce obowiązuje system kaucyjny. W sklepach są napoje w opakowaniach oznaczonych wyraźnym znakiem kaucji wraz z jej wysokością. System obejmuje butelki plastikowe o pojemności do 3 litrów, puszki metalowe o pojemności do 1 litra oraz butelki szklane wielokrotnego użytku o pojemności do 1,5 litra.

    Mirosław Bachorz, Anna Kowalska, Anna Larsson, Piotr Barczak, Joanna Kądziołka-Szylko, Paulina Kulik, Martyna Robakowska, Olga Goitowska, Polskie Stowarzyszenie Zero Waste, 2025

    Raport „Polska droga do gospodarki o obiegu zamkniętym”, opublikowany przez Polskie Stowarzyszenie Zero Waste, przedstawia wyzwania stojące przed Polską, przykłady dobrych praktyk funkcjonujących w kraju i Europie, nadchodzące zmiany prawne oraz niezbędne wytyczne do budowania bardziej zrównoważonej przyszłości. Jednym z kluczowych zagadnień poruszonych w publikacji jest problem marnowania żywności.

    Paweł Głuszyński, Aleksandra Kobylińska, Ewa Chodkiewicz, Instytut Spraw Publicznych, 2024

    Raport wydany przez Instytut Spraw Publicznych, analizuje stan gospodarki odpadami komunalnymi w Polsce, opierając się na doświadczeniach zdobytych w trakcie projektu współpracy z samorządami w latach 2022-2023 oraz na aktualnych danych z Bazy Danych o Odpadach. Jak informuje Instytut Spraw Publicznych w komentarzu do raportu: „Polska gospodarka odpadami wciąż niedomaga. Regulacje europejskiego zielonego ładu dają pozytywny impuls do zmian, jednak gminom jest coraz trudniej osiągać założone cele ponownego użycia i recyklingu. Nie sprzyja im niestabilne otocznie prawne i instytucjonalne, a także często postawy samych mieszkańców”.

    Adam Cichy, Dorota Kapkowska, Anna Miazga, Rafał Reif, Accenture i Fashion Revolution Polska, 2022

    Raport przygotowany na podstawie badania przeprowadzonego wśród 1000 respondentów z całej Polski. W badaniu zapytano Polki i Polaków o ich opinię w kwestii obiegu ubrań, a także jakich zmian oczekują od sprzedawców i producentów z sektora modowego.

    Dominic Hogg (Equanimator Ltd), Zero Waste Europe, 2022

    Raport Zero Waste Europe postuluje dokładną analizę sposobów zagospodarowania odpadów wytwarzanych przez spalarnie w poszczególnych państwach członkowskich UE, ich wpływu na środowisko, jak i uwzględnienie ich w statystyce raportowanych odpadów komunalnych, zgodnie z wymaganiami gospodarki o obiegu zamkniętym.

    Wtórpol, 2021

    Raport prezentuje poziom wiedzy polskiego społeczeństwa na temat recyklingu odzieży, a także zwyczaje związane z kupowaniem i pozbywaniem się ubrań. Analizuje postawy Polaków wobec zagadnień ekologicznych, odsłania motywy stojące za ich decyzjami.

    Polskie Stowarzyszenie Zero Waste

    Artykuły wyjaśniające podstawy koncepcji Zero Waste, a także konkretne sugestie zmian nawyków w życiu codziennym, np. jak nie wytwarzać mikroplastiku czy nie marnować jedzenia.

    Gra online i offline bazująca na pokojach zagadek, opracowana z myślą o dzieciach w wieku od 5 do 11 lat, ich rodzicach oraz nauczycielach i nauczycielkach. Rozwija dobre praktyki ekologiczne u dzieci. Można w nią grać samodzielnie, całą rodziną lub w czasie lekcji, zarówno w klasie, jak i zdalnie. EkoEksperymentarium w wersji online pozwala przeprowadzić jedną lub wiele lekcji w ciągu roku szkolnego. Co więcej, edukatorzy i edukatorki mogą liczyć na wsparcie w postaci materiałów dodatkowych, scenariuszy lekcji i wsparcia autorów gry. Dla rodziców również zostały przygotowane materiały do pracy z dzieckiem.

    Cenny zasób stanowią infografiki czytelnie wyjaśniające, jak utylizować różne rodzaje opakowań i jak wytwarzać jak najmniej śmieci. Po zalogowaniu dostępne są scenariusze zajęć dotyczących odpadów dla przedszkoli i szkół.

    Blog ekspertki od Zero Waste. Wyjaśnienia i pomysły zmian na mniejsze są podzielone na kategorie: jedzenie, kosmetyki, porządki i inne. Autorka bloga napisała książkę „Życie zero waste. Żyj bez śmieci i żyj lepiej”.

    Energia i transport – materiały

    Mateusz Fornowski, Ryszard Kolasiński, Polityka Insight, Fundacja Promocji Pojazdów Elektrycznych, 2025

    „Ranking Miast Zrównoważonej Mobilności 2025”, przygotowany przez FPPE i Politykę Insight, to raport szczegółowo analizujący, w jaki sposób polskie miasta dbają o nowoczesny, ekologiczny i dostępny transport. Autorzy opracowania oceniają, jak samorządy wdrażają rozwiązania ograniczające emisje, wspierają transport publiczny, pieszy i rowerowy oraz projektują przestrzeń miejską sprzyjającą zrównoważonemu przemieszczaniu się. Dokument zawiera aktualne dane, zestawienia rankingowe i rekomendacje mające wspierać rozwój mobilności niskoemisyjnej w Polsce.

    Fundacja Stocznia, 2025

    W 2022 r. Fundacja Stocznia zorganizowała pierwszy w Polsce ogólnokrajowy panel obywatelski poświęcony pytaniu: „Jak przeciwdziałać ubóstwu energetycznemu w Polsce?”. Niemal 100 losowo wybranych osób z całego kraju, po zapoznaniu się z opiniami oraz wiedzą ekspertów i ekspertek, wspólnie opracowało ponad 100 rekomendacji, obejmujących m.in. rozwój odnawialnych źródeł energii, modernizację sieci, wsparcie dla prosumentów oraz działania chroniące osoby najbardziej zagrożone ubóstwem energetycznym. W opracowaniu można przeczytać, które z tych zaleceń i w jakim stopniu zostały wdrożone w ciągu prawie trzech lat od ich przedstawienia.

    Emilia Ślimko, Polska Zielona Sieć, 2024

    Publikacja Polskiej Zielonej Sieci autorstwa Emilii Ślimko opisuje pięć inicjatyw wspierających zielony rozwój Górnego Śląska i Wielkopolski Wschodniej w duchu Sprawiedliwej Transformacji. Autorka rozmawiała z górnikami, działaczami, samorządowcami i organizatorami inicjatyw społecznych, którzy działają na rzecz przyszłości „po węglu” i zrównoważonego rozwoju. Przykłady te promują OZE oraz dialog z tradycją, pokazując, jak może wyglądać sprawiedliwa transformacja, uwzględniająca ludzi, przyrodę i dziedzictwo kulturowe.

    red. Kamil Wyszkowski, Filip Kucharczyk, Zuzanna Pałejko, UN Global Compact Network Poland , 2024

    Przy wsparciu European Climate Foundation, został wydany raport „Transformacja energetyczna w Polsce”, który całościowo podejmuje temat zmian w polskiej energetyce. Publikacja składa się z kilku kluczowych części: analizy luki emisyjnej Polski, badania zjawiska ubóstwa energetycznego oraz analizy transformacji energetycznej, uwzględniającej zagadnienia takie jak energetyka prosumencka, poprawa efektywności energetycznej, indywidualne źródła ciepła i społeczności energetyczne, ciepłownictwo systemowe oraz luka węglowa, czyli transformacja w dużej energetyce.

    Paulina Sobiesiak-Penszko, Katarzyna Banul-Wojciechowska, Instytut Spraw Publicznych, 2023

    W marcu 2023 r. Instytut Spraw Publicznych przeprowadził badanie “Kryzys energetyczny. Postawy, opinie i oczekiwania Polek i Polaków” na reprezentatywnej próbie tysiąca dorosłych Polek i Polaków. Z raportu z badania można m.in. dowiedzieć się, że większość Polek i Polaków domaga się szybszego przejścia na zieloną energię. Uznaje także inwestowanie w energię słoneczną lub wiatrową, a także efektywność energetyczną za najważniejsze sposoby rozwiązania kryzysu energetycznego. Nieco ponad połowa respondentów i respondentek dostrzega źródła kryzysu w uzależnieniu Polski od importu paliw kopalnych.

    Weronika Michalak, Anne Stauer, Vlatka Matkovic, Health and Environment Alliance (HEAL), 2023

    Jest to pierwsza tego typu publikacja w naszym kraju, analizująca korzyści zdrowotne z wcześniejszej rezygnacji z energetyki węglowej. W raporcie m.in. zostały wyliczone skutki zdrowotne oraz koszty generowane wskutek emisji głównych monitorowanych substancji: pyłów zawieszonych PM2.5 i PM10, dwutlenku azotu oraz ozonu.

    Fundacja Stocznia, 2022

    Fundacja Stocznia przy wsparciu ekspertów i ekspertek przygotowała zestaw materiałów, które mogą być pomocne przy przygotowaniu i organizacji lokalnych narad i których celem jest wspólny namysł obywatelek i obywateli nad kwestią kosztów energii i zjawiska ubóstwa energetycznego.
    Gra online i offline bazująca na pokojach zagadek, opracowana z myślą o dzieciach w wieku od 5 do 11 lat, ich rodzicach oraz nauczycielach i nauczycielkach. Rozwija dobre praktyki ekologiczne u dzieci. Można w nią grać samodzielnie, całą rodziną lub w czasie lekcji, zarówno w klasie, jak i zdalnie. EkoEksperymentarium w wersji online pozwala przeprowadzić jedną lub wiele lekcji w ciągu roku szkolnego. Co więcej, edukatorzy i edukatorki mogą liczyć na wsparcie w postaci materiałów dodatkowych, scenariuszy lekcji i wsparcia autorów gry. Dla rodziców również zostały przygotowane materiały do pracy z dzieckiem.

    red. Katarzyna Pawłowska, Fundacja Stocznia, 2022

    Raport podsumowuje blisko 50 lokalnych rozmów na temat tego, jak indywidualnie można zapobiegać skutkom rosnących cen energii oraz jak systemowo podejść do redukcji problemu ubóstwa energetycznego. Narady lokalne odbywały się w całej Polsce między marcem a czerwcem 2022 roku i wzięło w nich udział 700 osób.

    Paulina Sobiesiak-Penszko, Małgorzata Koziarek, Filip Pazderski, Instytut Spraw Publicznych, 2022

    W unijnej i krajowej debacie na temat wdrażania Europejskiego Zielonego Ładu i związanej z tym transformacji do gospodarki niskoemisyjnej często podnoszona jest kwestia inkluzywności i sprawiedliwości tego procesu. Jest to szczególnie ważne dla grup, na które zmiany wpłyną najbardziej. Taką grupą są górnicy i ich rodziny. Zastanawiają się oni, jaka będzie ich przyszłość, jak transformacja wpłynie na ich życie zawodowe i zmieni lokalne społeczności.

    Ośrodek Działań Ekologicznych “Źródła”

    Baza raportów przygotowana przez Ośrodek Działań Ekologicznych “Źródła” dotycząca sprawiedliwej transformacji w Polsce, a w szczególności regionu Bełchatowa.

    Fundacja WWF Polska

    Artykuł o tym, jak na ogrzewaniu oszczędzić pieniądze, a jednocześnie pomóc naszej planecie.

    Fundacja WWF Polska

    “Chcecie wiedzieć, co zrobić, żeby płacić mniej za prąd? Mamy dla Was garść porad, dzięki którym oszczędzicie nawet kilkaset złotych rocznie! W artykule odpowiadamy też na najbardziej nurtujące pytania dotyczące taniej, zielonej energii.”

    Fundacja WWF Polska, 2020

    Raport będący kolejnym elementem w dyskusji nad jednym z największych wyzwań XXI wieku: zmianą klimatu i ograniczeniem jej negatywnych skutków. Raport powstał w ramach rocznego projektu „Zeroemisyjna Polska 2050”. Zawiera on szereg rekomendacji dotyczących osiągnięcia przez Polskę neutralności klimatycznej, czyli zeroemisyjności netto. Rekomendacje zostały wypracowane w czterech grupach roboczych: budownictwo, energetyka, rolnictwo i leśnictwo oraz transport.

    Fundacja WWF Polska, 2018

    Pierwszy polski pełnometrażowy film na temat zmiany klimatu i nieuchronnej rewolucji energetycznej. Dowiadujemy się z niego co sprawiło, że równowaga klimatu na Ziemi została zachwiana i jakie są tego skutki. Czy realna jest przyszłość oparta na węglu i ropie, czy można poradzić sobie ze smogiem i co musi się wydarzyć, żeby nie doszło do tragedii na miarę zagłady dinozaurów? Odpowiedzi na te i wiele innych intrygujących pytań szuka aktor Marcin Dorociński. Film ostrzega, ale przede wszystkim proponuje rozwiązania mogące pomóc powstrzymać nadchodzącą katastrofę. Te zmiany już zachodzą, są widoczne także w Polsce. Właśnie znaleźliśmy się w Punkcie Krytycznym.

    Gospodarka – materiały

    Paweł Śliwowski, Polski Instytut Ekonomiczny, 2021

    Polski Instytut Ekonomiczny przeprowadził badanie dotyczące stanowiska Polek i Polaków do zasad dewzrostu, czyli zredukowania zużycia energii i zasobów w gospodarce w taki sposób, aby dążyć do równowagi środowiskowej, jednocześnie zmniejszając nierówności społeczne i podnosząc jakość życia. Owocem tych badań jest raport „Gospodarka umiaru, czyli opinie Polaków o postulatach dewzrostu”. Autor raportu – Paweł Śliwowski, wskazał w nim m.in. na nieskuteczność całkowitego oderwania wzrostu gospodarczego mierzonego w PKB od emisji CO2.

    Kate Raworth, tłumaczenie Aleksandra Paszkowska, Krytyka Polityczna, 2021

    W książce Kate Raworth proponuje nie tyle zmianę w rozumieniu, czym ekonomia jest i czym mogłaby być, ale przedstawia konkretne rozwiązania jak zerwać z mitem konieczności ciągłego wzrostu PKB, jak zmienić system monetarny i fiskalny, i wreszcie: jak uczynić biznes wartościowym i pożytecznym dla ludzkości.

    Praca zbiorowa, Krytyka Polityczna, 2023

    Czy nasza gospodarka może i musi rosnąć? Skąd czerpać zasoby troski i solidarności w społeczeństwie postfeudalnym? Czy projektowanie na nowo miast będzie rozwiązaniem w spolaryzowanym politycznie kraju? Jak myśleć o ekologicznym dobrobycie w czasach, gdy na naszych sąsiadów spadają bomby i rakiety?

    Giacomo D’Alisa, Federico Demaria, Giorgos Kallis (red.), Łucja Lange (tłum.), LangeL—Łucja Lange, 2020

    Język tworzy rzeczywistość. Dotychczasowe sposoby nazywania świata pozwalają uprawomocniać działania prowadzące na skraj wyniszczenia ekosystemy planetarne. Najwyższa pora zakończyć toksyczną narrację, że musimy produkować i konsumować więcej. Dlatego tak ważne jest dostarczenie nowego słownika, który pozwala nazywać rzeczywistość na nowo i lepiej rozumieć konsekwencje naszych działań. Nowy język ma być nie tyle oskarżeniem dotychczasowego języka – legitymizującego chciwość, eksploatację i elitaryzm, przyzwalającego na wyzysk – ile otwierać nowe pola interpretacji, uwalniać od balastu dotychczasowych sposobów myślenia o naszym życiu na planecie. Pora na narrację dewzrostu.

    Jason Hickel, Jerzy Paweł Listwan (tłum.), Karakter, 2022

    To książka o nadziei. Łącząc wiedzę z różnych dziedzin – historii, ekonomii, antropologii, filozofii i nauk ścisłych – Jason Hickel kreśli błyskotliwą analizę kapitalizmu (z odświeżającym spojrzeniem na jego historię) i proponuje wizję alternatywnego rozwoju, zrywającego z obłędem ciągłego wzrostu. Pisze o tym, jak przejść od gospodarki zorganizowanej na zasadzie dominacji i eksploatacji do takiej, która opiera się na globalnej sprawiedliwości i wzajemnej wymianie korzyści ze światem przyrody.

    Portal degrowth.info – przestrzeń internetowa zawierająca źródła na temat degrowth.

    Krytyczne myślenie w ochronie klimatu i środowiska

    Ministerstwo Klimatu i Środowiska uruchomiło nowy serwis poświęcony dezinformacji klimatycznej, środowiskowej i energetycznej. Na stronie znajdują się m.in. informacje o tym, czym jest dezinformacja, jak sprawdzić, czy mamy z nią do czynienia, oraz jak ją zgłosić i na nią reagować.

    Patryk Strzałkowski, Filip Szulik-Szarecki, Fundacji Climate Strategies Poland, 2024

    Publikacja „Jak pisać o klimacie 2.0. Czym jest dezinformacja klimatyczna i jak z nią walczyć?” jest drugą częścią podręcznika „Jak pisać o klimacie”, opublikowanego w lutym zeszłego roku. Publikacja powstała z inicjatywy Fundacji Climate Strategies Poland, a jej autorami są Patryk Strzałkowski z Gazeta.pl oraz Filip Szulik-Szarecki, fact-checker z projektu Wojownicy Klawiatury. Poradnik jest przeznaczonego nie tylko dla mediów, ale także dla osób zajmujących się edukacją czy komunikacją, aby zwiększyć ochronę przed rozpowszechnianą dezinformacją.

    Przemysław Sadura, European Climate Foundation, Fundacja Pole Dialogu, 2023

    Raport autorstwa dr hab. prof. UW Przemysława Sadury, wydany przez Fundację Pole Dialogu, podsumowuje rezultaty badań dotyczące antyklimatycznych narracji i ich wpływu na kształtowanie opinii Polek i Polaków na temat zmian klimatu. Przyjrzano się w nim zjawisku negacjonizmu klimatycznego, który już nie zaprzecza faktu istnienia zmian klimatu ani roli człowieka w ich powstawaniu. Kwestionuje jednak tempo oraz sposób, w jaki powinniśmy podejmować działania.

    Aleksandra Drewko, Agnieszka Liszka-Dobrowolska Marcin Popkiewicz, Paulina Sobiesiak-Penszko, Patryk Strzałkowski, Zielona Gazeta, 2023

    Publikacja „Jak pisać o klimacie? Poradnik dla dziennikarzy i dziennikarek”, przygotowana przez Purpose Climate Lab oraz Gazeta.pl w partnerstwie z ekspertami i ekspertkami, jest dobrym źródłem podstawowej wiedzy o kryzysie klimatycznym nie tylko dla osób związanych z mediami. W poradniku znajdują się również informacje o tym czym jest oraz jak działa dezinformacja i greenwashing, na czym polega ślad węglowy, a także skąd czerpać rzetelną wiedzę.

    Klimafakten.de., 2023

    Plakat „ABC dezinformacji”, czyli #PLOWS (Pseudoeksperci, błędy Logiczne, nierealistyczne Oczekiwania, wybieranie Wisienek i teorie Spiskowe), to skrócony przewodnik po technikach manipulacji, stosowanych przez osoby próbujące podważać w debacie publicznej naukowe fakty na temat m.in. globalnego ocieplenia. Plakat został przygotowany przez Marie-Pascale Gafinen we współpracy z redakcją Klimafakten.de. Natomiast serwis „Nauka o klimacie” wraz z Wydziałem Filozofii i Nauk Społecznych Uniwersytetu im. Mikołaja Kopernika w Toruniu oraz Śląską Opinią patronują wydaniu jego polskiego tłumaczenia.

    Paulina Sobiesiak-Penszko, Filip Pazderski, Instytut Spraw Publicznych, 2022

    Raport jest podsumowaniem badań oceny podatności Polek i Polaków na dezinformację związaną ze zmianami klimatu i polityką klimatyczną oraz oceny ich umiejętności radzenia sobie z nią. Jak informuje Instytut Spraw Publicznych w komentarzu do raportu: „Podatność polskiego społeczeństwa na ten rodzaj dezinformacji jest wysoka i wynika ze złożoności zagadnień związanych ze zmianą klimatu, niewystarczającego poziomu wiedzy i kompetencji medialnych”.

    Paulina Sobiesiak-Penszko, Małgorzata Kopka-Piątek, Instytut Spraw Publicznych, 2022

    Raport powstał na bazie kilkumiesięcznego monitoringu wybranych (reprezentujących odmienne profile światopoglądowe) mediów pod kątem obecności w nich dezinformacji i propagandy dotyczącej klimatu i polityki klimatycznej.

    Centrum Edukacji Obywatelskiej, 2022

    Webinarium dla uczniów i uczennic “Krytyczne myślenie w ochronie środowiska”, to drugie spotkanie w ramach serii „Młodzież stawia na środowisko”. Stanowiło ona zaproszenie do przyjrzenia się czym jest krytyczne myślenie, jak może pomóc nam w poznawaniu świata i angażowaniu się w działania, które wspierają ochronę środowiska przyrodniczego.

    Wojciech Słomka, Serwis Rzeczypospolitej Polskiej, 2022 Dostęp: 24.01.2023

    Artykuł przybliża czym jest greenwashing i zwraca uwagę na stosowanie go m. in. przez samorządy w kontekście zieleni miejskiej i rewitalizacji.

    Wiktoria Czarnecka, Kosma Nykiel, Klub Jagielloński, 2021 Dostęp: 24.01.2023

    Wobec coraz większej dbałości Polaków o środowisko intensywniejsze stają się również działania greenwashingowe firm. Czym jest ekościema, jej polskie przykłady, jak działać przeciwko niej.

    Jheni Osman, ClientEarth, 2022 Dostęp: 24.01.2023

    Artykuł jest skróconą wersją tekstu, który pierwotnie ukazał się na anglojęzycznej stronie ClientEarth. Brytyjska dziennikarka Jheni Osman opisała w nim krótko i na temat greenwashing firm, ale przedstawiła też pozytywne doniesienia ze świata biznesu.

    Lewandowsky, S., Cook, J., Ecker, U. K. H., Albarracín, D., Amazeen, M. A., Kendeou, P., Lombardi, D., Newman, E. J., Pennycook, G., Porter, E. Rand, D. G., Rapp, D. N., Reifler, J., Roozenbeek, J., Schmid, P., Seifert, C. M., Sinatra, G. M., Swire-Thompson, B., van der Linden, S., Vraga, E. K., Wood, T. J., Zaragoza, M. S. (2020). The Debunking Handbook 2020. Dostępny na https://sks.to/db2020. DOI:10.17910/b7.1182

    „Podręcznik prostowania mitów 2020” stworzony przez Stephana Lewandowskiego (profesora kognitywistyki z University of Bristol), Johna Cooka (również kognitywisty, z George Mason Unversity) oraz zespołu dwudziestu specjalistek i specjalistów z dziedziny psychologii, komunikacji, edukacji i politologii, ma teraz polską wersję językową. W publikacji znajdują się najważniejsze wyniki badań naukowych i rekomendacje ekspertów oraz ekspertek na temat prostowania błędnych informacji. Polską wersję przewodnika przygotowała redakcja Nauki o klimacie, a skonsultowały ją dr Magdalena Budziszewska i Dominika Jurgiel.