Ekologia i środowisko – materiały
Spis treści:
Różnorodność biologiczna – materiały
Maciej Kozłowski, Fundacja Sendzimira, 10 lipca 2025
Dlaczego warto dbać o duże drzewa w miastach? Odpowiedź znajduje się w artykule Fundacji Sendzimira „Drzewa z naszego podwórka – dlaczego warto o nie dbać?”, który pokazuje, że drzewa to nie tylko ozdoba miejskiego krajobrazu. Działają jak naturalne klimatyzatory, oczyszczają powietrze i magazynują wodę. Artykuł podkreśla znaczenie dojrzałych drzew dla bioróżnorodności, bezpieczeństwa mieszkańców i wartości nieruchomości. Zwraca też uwagę na wspólną odpowiedzialność za miejską zieleń -zarówno mieszkańców, jak i instytucji. Zachęca do mądrego sadzenia nowych drzew i ochrony tych, które już rosną, ponieważ ich ekosystemowa wartość powstaje przez dziesięciolecia.
red. Dominika Krop-Andrzejczuk (ikropka.eu), Anna Bucka, Magdalena Niezabitowska-Krogulec, Fundacja Sendzimira, 3 czerwca 2025
Fundacja Sendzimira w ramach kampanii „Przejdź na dziką stronę miasta” pokazuje, że każdy z nas może wspierać bioróżnorodność. Z artykułu „Balkon dla zapylaczy – wszyscy tworzymy bioróżnorodność!” możemy dowiedzieć się, jak na własnym balkonie stworzyć ostoję dla miejskich zapylaczy, jakie rośliny wybierać, by były dla nich naprawdę wartościowe, dlaczego warto unikać odmian, których walorem jest tylko ładny wygląd oraz w jaki sposób różnorodność roślin wpływa na zdrowie miejskiego ekosystemu.
Pracownia na Rzecz Wszystkich Istot, 16.01.2025
14 stycznia 2025 r. odbyła się konferencja „Natura Ratuje Ludzi – wdrażanie Nature Restoration Law w Polsce”. Wydarzenie zgromadziło ekspertów i ekspertki zaproszonych przez Koalicję 10%, którzy na co dzień zajmują się ochroną środowiska przyrodniczego (lasów, rzek, mokradeł, mórz), rolnictwem, prawem oraz finansami. Razem z przedstawicielami i przedstawicielkami Ministerstwa Klimatu i Środowiska poszukiwali sposobów i perspektyw na skuteczne wdrożenie zapisów NRL w Polsce.
Maciej Jędrzejczak, dr Natalia Jędrzejczak, Barbara Kudławiec, Fundacja Wspomagania Wsi, 2024
Fundacja Wspomagania Wsi wydała publikację, która wspiera planowanie i realizację społecznych projektów na rzecz ochrony przyrody. Autorzy i autorki opisują w niej elementy wiejskiego krajobrazu oraz rodzime gatunki roślin towarzyszące lasom, łąkom i strumieniom. Publikacja krok po kroku prowadzi przez etapy przygotowania projektu – od diagnozy potrzeb po realizację i ewaluację. Zawiera także przykłady projektów z całej Polski, listę rodzimych gatunków do sadzenia oraz przepisy na zakładanie łąk kwietnych i ogrodów przyjaznych przyrodzie.
Paulina Sobiesiak-Penszko, Katarzyna Banul-Wójcikowska, Instytut Spraw Publicznych, 2024
Instytut Spraw Publicznych opublikował raport „Nature Restoration Law i ochrona przyrody w oczach Polek i Polaków”, który jest wynikiem badań przeprowadzonych w maju 2024 r. na reprezentatywnej grupie mieszkanek i mieszkańców Polski. Celem badania było sprawdzenie jak Polki i Polacy oceniają: stan zasobów przyrodniczych (lasów, mokradeł, łąk, rzek, owadów zapylających i ptaków) w Polsce i w Europie, potrzebę odbudowy przyrody w Polsce, realizację przez rząd obietnic wyborczych dotyczących ochrony i odbudowy przyrody, działania obecnego rządu dotyczące ochrony przyrody, a także jaki jest ich stosunek do przyjęcia Nature Restoration Law i poziom poparcia dla tego prawa. Odpowiedzi na te pytania znajdują się w raporcie.
Fundacja Sendzimira, 2024
Fundacja Sendzimira opublikowała raport, w którym podsumowano wyniki badania przeprowadzonego na reprezentatywnej próbie mieszkańców i mieszkanek polskich miast liczących powyżej 35 tys. osób. Celem badania było lepsze zrozumienie przekonań i postaw mieszkańców i mieszkanek wobec terenów zieleni oraz elementów dzikiej przyrody w ich najbliższym otoczeniu. Zidentyfikowano także ich oczekiwania i potrzeby w tym zakresie. Wyniki te mają szczególne znaczenie w obliczu rosnących wyzwań związanych ze zmianami klimatycznymi, które wymagają nowego podejścia do zarządzania miejskimi terenami zieleni.
Radio Naukowe, 2023
Odcinek podcastu naukowego z profesorem Mariuszem Lamentowiczem z Wydziału Nauk Geograficznych i Geologicznych Uniwersytetu Adama Mickiewicza. Profesor opowiada o tym, jak badania nad mokradłami mogą dać nam wiedzę o tym, co wydarzyło się w przeszłości, jak również o tym, jakie znaczenie mają dla naszej przyszłości klimatycznej.
Koalicja 10%, 2023
Nagrania, zdjęcia oraz prezentacje z konferencji Razem dla dzikiej przyrody. Prezentacje do pobrania:
- Ewa Chodkiewicz – Kryzys przyrody i usług ekosystemowych w Europie i na świecie
- Jarosław Krogulec – Globalne inicjatywy wobec kryzysu różnorodności biologicznej
- Frank Vassen – Ochrona przyrody w Europejskim Zielonym Ładzie
- Paweł Pawlaczyk – Ochrona eurościsła w szczegółach
Nauka o klimacie, 2023
Artykuł na portalu Nauka o klimacie autorstwa dr. Tomasza Müllera. Odpowiada na pytania tj.: czym jest bioróżnorodność?; co oznacza zanik bioróżnorodności?; jak powstają i zanikają gatunki roślin i zwierząt?; jak to wszystko wyglądało w historii naszej planety a jak wygląda dziś.
Centrum Edukacji Obywatelskiej, 2021
Przewodnik powstał z myślą o nauczycielach i nauczycielkach chcących realizować edukację ekologiczną na zajęciach w szkole podstawowej.
Publikacja prezentuje koncepcję edukacji ekologicznej i korzyści z obecności tego rodzaju kształcenia oraz podpowiada, jak wprowadzać do szkoły jego elementy. Omawia aktualne, istotne zagadnienia z obszaru ochrony środowiska dotyczące również zmiany klimatu oraz Europejskiego Zielonego Ładu. Zawiera też przykładowe aktywności: zadania interdyscyplinarne, które przybliżą uczniom i uczennicom kilka wyzwań ekologicznych, z którymi się dziś mierzymy, i zagadnień środowiskowych, o których można rozmawiać w szkole na różnych przedmiotach.
Carmen Ang, 2020
Infografika (j. angielski) przedstawiająca największe zagrożenia dla różnorodności biologicznej Ziemi.
Fundacja Centrum Edukacji Obywatelskiej, 2014
4 plansze edukacyjne i infografiki dotyczące edukacji ekologicznej, w tym zagadnień różnorodność biologicznej, ochrony przyrody oraz naszych nawyków i zachowań mających wpływ na środowisko naturalne. Uzupełniają je karty pracy przygotowane w oparciu o jedną planszę edukacyjną i jedną infografikę.
Materiały przeznaczone dla uczniów i uczennic starszych klas szkoły podstawowej i szkół ponadpodstawowych.
- Bioróżnorodność na co dzień: infografika i karta pracy
- Bioróżnorodność warta zachodu: infografika i karta pracy
- Szkoła przyjazna środowisku: infografika
- Formy ochrony przyrody: infografika
Zrównoważony rozwój – materiały
Główny Urząd Statystyczny, Departament Opracowań Statystycznych, 2025
Raport podsumowuje realizację przez nasz kraj Celów Agendy 2030. Odpowiada m.in. na pytania: Czy polska gospodarka jest bardziej zrównoważona środowiskowo niż dekadę wcześniej? Czy wzrostowi gospodarczemu w ostatnim dziesięcioleciu towarzyszyło efektywne wykorzystanie zasobów? Ponadto część analityczną publikacji dopełnia rozdział, który w graficzny sposób przedstawia postępy Polski w ramach wszystkich 17 Celów, w obszarach uznanych przez rząd za priorytetowe.
European Union, 2023
Unia Europejska przedstawiła swój pierwszy w historii, dobrowolny przegląd postępów w realizacji Celów Zrównoważonego Rozwoju, podsumowujący wysiłki na rzecz wdrożenia Agendy 2030 w Unii Europejskiej i na całym świecie. Przegląd zawiera również analizę doświadczeń i wniosków oraz refleksję nad przyszłymi działaniami w celu dalszej realizacji Agendy 2030 na poziomie UE.
W biblioteczce prowadzonej przez inicjatywę Lasy i Obywatele zebrane są publikacje opisujące możliwości partycypacji społecznej w zarządzaniu środowiskiem. Objaśniają np. jak utworzyć Pomnik Przyrody czy uczestniczyć w tworzeniu planu urządzenia swojego lasu. To cenna, a na razie trudno dostępna wiedza dla organizacji działających lokalnie, zajmujących się edukacją ekologiczną i aktywizacją społeczną.
Dostępny na platformie EPALE zbiór tekstów i materiałów, dotyczących edukacji ekologicznej i odpowiadających na pytania jak kształtować ekonawyki osób dorosłych, jak projektować działania edukacyjne, jak prowadzić szkolenia skierowane do tej grupy oraz jak organizacje edukacyjne mogą stać się przyjazne środowisku.
Żywność i rolnictwo – materiały
Joanna Erbel Anna Jakubowska Alicja Wójcik, CoopTech Hub, Fundacja im. Heinricha Bölla, 2025
Raport opracowany przez CoopTech Hub we współpracy z Fundacją im. Heinricha Bölla w Warszawie pokazuje, w jaki sposób samorządy mogą wspierać lokalne rolnictwo i budować sprawiedliwy, zrównoważony system żywnościowy. Wyjaśnia różnicę między bezpieczeństwem a suwerennością żywnościową, podkreślając znaczenie lokalnej sprawczości, solidarności i ochrony środowiska. Przedstawia istniejące już działania miast, takie jak zamówienia publiczne, strategie miejskie czy rozwój krótkich łańcuchów dostaw. Raport zachęca do współpracy oraz do tworzenia polityki żywnościowej jako integralnej części polityki lokalnej.
Grażyna Latos, Fundacja Kupuj Odpowiedzialnie, 07.08.2025
Fundacja Kupuj Odpowiedzialnie w artykule „Wspólna uprawa warzyw, czyli co warto wiedzieć o ogrodach społecznych” podpowiada, jak założyć ogród społeczny – miejsce, w którym można wspólnie uprawiać rośliny, dzielić się wiedzą i wzmacniać więzi sąsiedzkie. Z artykułu można dowiedzieć się także, jak znaleźć odpowiedni teren, zebrać grupę chętnych, zdobyć wsparcie oraz dlaczego taki ogród to coś więcej niż same plony.
Paulina Sobiesiak-Penszko, Katarzyna Banul-Wójcikowska, Fundacja Instytut Spraw Publicznych, 2024
Instytut Spraw Publicznych opublikował raport, który zwraca uwagę na niepokojącą rozbieżność między narracjami i wyobrażeniami na temat rolnictwa, rolników, żywności oraz bezpieczeństwa żywnościowego a naukowym porozumieniem i faktami dotyczącymi współczesnego systemu produkcji żywności. Sytuację dodatkowo pogarsza wykorzystywanie rolnictwa i rolników jako narzędzia w politycznych sporach oraz brak włączenia głosu obywateli w debatę o żywności. Jakie zmiany są potrzebne, aby zabezpieczyć przyszłość tego sektora, jego pracowników i nas wszystkich jako konsumentów? Odpowiedzi na te pytania można znaleźć w raporcie.
Justyna Zwolińska, Fundacja Instytut Spraw Publicznych, 2024
Instytut Spraw Publicznych zorganizował warsztaty dla mediów, skupiając się na tematyce Europejskiego Zielonego Ładu oraz kontekście instytucjonalnym, społecznym i medialnym polskiego rolnictwa. Podczas tego spotkania do dyskusji posłużyła mapa ilustrująca złożone powiązania w tym sektorze, zarówno na poziomie międzynarodowym, jak i krajowym. Mapa wskazuje instytucje oraz organizacje publiczne i niepubliczne, biznesowe oraz obywatelskie, które mają istotny wpływ na funkcjonowanie tego kluczowego sektora gospodarki. Okazała się bardzo pomocna w lepszym zrozumieniu sytuacji rolnictwa i rolników, co skłoniło Instytut do opublikowania jej jako samodzielnej publikacji.
Paulina Sobiesiak-Penszko, Fundacja Instytut Spraw Publicznych, 2024
W ostatnich latach zaobserwowaliśmy szereg kryzysów, które negatywnie wpłynęły na bezpieczeństwo żywnościowe zarówno w Polsce, jak i globalnie. Raport „Bezpieczeństwo żywnościowe i ochrona środowiska oczami rolników i rolniczek”, wydany przez Instytut Spraw Publicznych, skupia się na transformacji rolnictwa oraz bezpieczeństwie żywnościowym, widzianych z perspektywy małych i średnich rolników oraz rolniczek. Bazując na badaniach jakościowych i ilościowych, przeprowadzonych wśród tej grupy, raport prezentuje wnioski uzupełniające dane, które zostały zebrane w badaniu konsumentów oraz konsumentek i opisane w innym raporcie Instytutu Spraw Publicznych: „Na widelcu: Konsumenci a transformacja systemu żywnościowego”.
Paulina Sobiesiak-Penszko, Instytut Spraw Publicznych, 2023
Publikacja „Na widelcu. Konsumenci a transformacja systemu żywnościowego”, wydana przez Instytut Spraw Publicznych, jest wynikiem badania przeprowadzonego na próbie tysiąca Polek i Polaków. Celem badania było m.in. sprawdzenie ich gotowości na zmiany systemu żywnościowego w kierunku bardziej zrównoważonym, sprawiedliwym i bezpieczniejszym dla środowiska, klimatu i zdrowia ludzi.
Bank Żywności, 2023
Jak co roku Federacja Banków Żywności z okazji Światowego Dnia Żywności wydała raport w celu zrozumienia i przedstawienia obrazu marnowania jedzenia w Polsce. Raport ten został opracowany na podstawie badania przeprowadzonego na reprezentatywnej grupie tysiąca Polek i Polaków w wieku od 18 do 80 lat. Możemy z niego dowiedzieć się m.in, że 56% badanych przyznaje się do marnowania żywności w swoich domach, przy jednoczesnym istnieniu 1,6 miliona osób żyjących poniżej poziomu skrajnego ubóstwa. Najczęściej w koszach na śmieci lądują produkty takie jak pieczywo, owoce, warzywa oraz wędliny.
Podcast o klimacie, 2023
O zrównoważonych metodach produkcji żywności, o szkodliwości zdrowotnej, ekologicznej i społecznej ferm przemysłowych, o tym, jak inne kraje stworzyły popyt na produkty rolnictwa ekologicznego i jak Polska może to naśladować, o tym, w jaki sposób rolnicy mogą walczyć z suszą. Te wszystkie kwestie omawia Dorota Metera. Ekspertka jest związana z Koalicją Żywa Ziemia, która od ponad 20 lat zajmuje się profesjonalnie problemami ochrony środowiska i przyrody w rolnictwie w kontekście integracji europejskiej i rozwoju obszarów wiejskich, a także rolnictwem ekologicznym. Rozmawia Barbara Rogala.
Fundacja WWF Polska, 2020
Artykuł omawiający jak z poziomu decyzji konsumenckich możemy wpłynąć na zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych z sektora rolnictwa.
Fundacja Kupuj Odpowiedzialnie
Poradniki Fundacji Kupuj Odpowiedzialnie na temat żywności i powiązanej z nią ochrony środowiska oraz dążenia do neutralności klimatycznej.
Fundacja WWF Polska
Strona programu edukacyjnego dla szkół podstawowych. Uczestnicy dowiedzą się czym jest dieta przyjazna planecie, jak i dlaczego produkcja żywności wpływa na środowisko i klimat, jaka jest skala wpływu produkcji żywności na stan środowiska naturalnego, dlaczego to, jak wytwarzana jest żywność jest ważne dla naszego zdrowia i czym kierować się w naszych codziennych wyborach żywieniowych. Na stronie znajdują się materiały szkoleniowe oraz scenariusze zajęć wykorzystywane w programie.